Özbekistan Cumhuriyeti Özbekçe: 'O‘zbekiston Respublikasi - Derleyen: Yrd. Doç. Dr. Elnur Hasan MİKAİL - TURAN-SAM : TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi - http://www.turansam.org









Özbekistan Cumhuriyeti Özbekçe: 'O‘zbekiston Respublikasi - Derleyen: Yrd. Doç. Dr. Elnur Hasan MİKAİL
Tarih: 29.10.2016 > Kaç kez okundu? 524

Paylaş


Özbekistan

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Özbekistan Cumhuriyeti

Özbekçe: 'O‘zbekiston Respublikasi

Ўзбекистон Республикаси

O'zbekstan Respublikası

Özbekistan



Bayrak Arma

Marşı:

MENÜ0:00



Başkent

ve Taşkent

41°16′K 69°13′D

Resmî diller Özbekçe

Tanınan diller Karakalpakça

Çok dillilikte

iletişim için: Rusça

Etnik gruplar %80 Özbekler

%5,5 Rus

%5-5,5Tacik[1][2][3][4]

% 3 Kazak

%2,5 Karakalpak

%1,5 Tatar

%2,5 Diğer

Hükûmet Cumhuriyet

• Devlet Başkanı Şevket Mirziyoyev

• Başbakan Şevket Mirziyoyev

Kuruluşu

• Formasyon 17471

• Özbek SSC 27 Ekim 1924

• İlan 1 Eylül 1991

• Tanıma 8 Aralık 1991

• Tamamlanışı 25 Aralık 1991

Yüzölçümü

• Toplam 448.978 km2 (56.)

172.742 mil2

• Su (%) 4,9

Nüfus

• 2016 tahmini 31,576,400[5][6] (41.)

• Yoğunluk 61.4/km2 (136.)

159,1/mil2

GSYH (SAGP) 2015 tahmini

• Toplam $183.933 milyar[7] (62)

• Kişi başına $5,939[7] (125.)

GSYİH (düşük) 2015 tahmini

• Toplam $68.190 milyar[7] (70.)

• Kişi başına $2,202[7] (130.)

Gini (2003) ▲ 36.8

orta · 95.

İGE (2014) artış 0.675[8]

orta · 114.

Para birimi Som (UZS)

Zaman dilimi UZT (UTC+5)

• Yaz (SU) belirlenmemiştir (UTC+5)

Trafik akışı sağ

Telefon kodu 998

Internet TLD .uz

1. Buhara Emirliği, Hokand Hanlığı, Harezm olarak

Özbekistan, resmi adıyla Özbekistan Cumhuriyeti (Özbekçe: O‘zbekiston Respublikasi), Orta Asya'da, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazanmış bir devlet ülkedir. Özbekistan, günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletlerinden biri olup TÜRKSOY'un üyesidir. Denize kıyısı olmayan ülkenin komşuları kuzeyde ve batıda Kazakistan, doğuda Kırgızistan ve Tacikistan ile güneyde Afganistan ve Türkmenistan'dır.



Özbekistan ekonomisi; pamuk, altın, uranyum ve doğal gaz dahil olmak üzere ağırlıklı olarak meta üretimine dayanır. Piyasa ekonomisine geçmeyi hedeflediğini ilan etmesine rağmen, ülkede yabancı kaynaklı yatırımı caydıran sert ekonomik kontroller bir şekilde devam etmektedir. Piyasa ekonomisine tedrici, sıkı kontrollü geçiş politikası yine de 1995 sonrası ekonomik iyileşmede olumlu sonuçlar üretti. Özbekistan'ın insan hakları ve bireysel özgürlükler konusunda iç politikaları bazı uluslararası kuruluşlar tarafından ağır bir biçimde eleştirilmektedir.[9][10][11]



İçindekiler [gizle]

1 Tarih

1.1 Özbek Hanlığı’nın Kuruluşu

1.2 Bağımsız Özbekistan Devleti

2 Coğrafya

2.1 Önemli nehirler

3 Demografik yapı

4 Siyasi ve ekonomik yapı

5 İdari birimler

5.1 Önemli Şehirler

6 Galeri

7 Kaynakça

8 Dış bağlantılar

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Özbekistan tarihi

Özbek Hanlığı’nın Kuruluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Cengiz Han'ın torunlarından Batu Han tarafından kurulan Altın Orda Devleti'nın (1227-1502) başına 9. han olarak 1313 tarihinde Özbek Han geçmişti. Özbek Han; ilk günlerden başlayarak kararlı ve sert bir siyaset gütmüş, Kutlug Timur Noyan'ın nasihatleri sayesinde kısa bir zamanda birçok rakip ve düşmanlarından kurtulmuştu. Özbek Han Tuna taraflarında Nogay'ın şahadetinden sonra çoğalan Bizans ve Slavların nüfuzunu kırarak tekrar Müslüman Türklerin baskısını arttırmaya başladı.



1319’da Tuna'yı geçerek Edirne'ye kadar geldiler. Özbek Han'ın orduları 1314'te, Bulgar Kralı Sventoslav'ın ölümünden sonra, Kral George Terter'e Bizans'a karşı yardım bahanesiyle Trakya'ya, 1330’da Terter'in Sırplarla olan savaşında ona yardımcı olmak gayesiyle Köstendil'e kadar ilerlemişti. Bu arada bazı hükümetlerle evlilik yoluyla da bağlar kurarak durumunu güçlendirmeye çalışmıştır. Mesela 1320’de kızı Tulun Bige'yi Kahire'ye zevce olarak göndermiş, bu arada Bizans'tan da kızlar almıştır.



Özbek Han 1335 yılında Azerbaycan seferine çıktı. Bu sırada Bağdat Hatun tarafından zehirlenen Ebu Said ölmüş ve İlhanlı Moğol hâkimiyeti de çökmeye yüz tutmuştu. 14. yüzyıl Acem tarihçisi ve coğrafyacısı Hamdullah Kazvini, Azerbaycan'a yapılan seferden söz ederken Özbek Han'ın askerlerine, “Özbekler” dendiğini kaydeder. İbn Batuta, Özbek Han'dan bahsederken; "geniş bir ülkesi, kuvvetli bir ordusu olan şanlı, şöhretli ve devletli bir sultan olup, Tanrı'nın düşmanlarından biri olan Bizans İmparatoru ile savaşa, cihat ve gaza etmeye vazifeli bulunmaktadır. Ülkesi gerçekten pek geniş ve büyük şehirlerle donanmıştır. Kefe, Kırım, Macar, Azak, Sogdak, Harezm ile taht kenti Saray bunların en meşhurları olarak sayılabilir" demektedir.[kaynak belirtilmeli] Gerçekten Özbek Han, İdil kıyısındaki Saray kentini çok geliştirmiş ve büyütmüştür. Bu şehre yeni camilerin yapılmasını sağlamıştır. Sadece İdil kıyısında değil, Kırım'da da yeni binalar yaptırmıştır. Onun zamanında bütün Deşt-i Kıpçak boylarında Türkçe konuşulduğu da bilinmektedir.



Bağımsız Özbekistan Devleti[değiştir | kaynağı değiştir]



Ülkenin haritası

Özbekistan, 20 Haziran 1990'da egemenliğini, 1 Eylül 1991'de bağımsızlığını ilan etmiştir. 29 Aralık 1991 tarihinde düzenlenen referandumla bağımsızlık ilanı onaylanmıştır. Özbekistan bağımsızlığını kazandıktan sonra gelişmiş ülkelerle özellikle ekonomik anlamda ilişkiler kurmuştur. Özbekistan zengin yeraltı kaynaklarını dış ülkelere satma imkânı bulmuştur. Özbekistan çok eskiye dayanan köklü devlet geleneği sayesinde bağımsızlığını kazandıktan kısa süre sonra Orta Asya'nın güçlü devleti hâline gelmiştir ve günümüzde de Orta Asya liderliği konusunda Kazakistan ile rekabet hâlindedir. Bağımsızlığından 2 Eylül 2016 tarihli ölümüne kadar devlet başkanlığını İslam Kerimov yürütmüştür



Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bağımsız Özbekistan'ın 447.400 km2'lik bir yüz ölçümü bulunmaktadır. Özbekistan; Kazakistan, Tacikistan, Afganistan, Kırgızistan ve Türkmenistan'a komşudur. Başkenti Taşkent'tir. 2013 yılı nüfus sayımına göre 30.024.000’dir.[12] Deniz kıyısı bulunmayan Özbekistan kurak çöl ve karasal ve soğuk iklim vardır. Deniz olmadığı için toprak ve çöl vardır.



Önemli nehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sirderya (Seyhun) ve Amuderya (Ceyhun) en önemli nehirlerdir. Ayrıca, Surhanderya, Karaderya, Zerefşan, Kaşkaderya ve Narin deryaları da bulunmaktadır. En büyük gölü Aral'dır. Aral Gölü ayrıca, Sovyet dönemindeki yanlış tarım politikaları sonucunda bugün Özbekistan için büyük bir çevre felaketi doğurmuştur.



Demografik yapı[değiştir | kaynağı değiştir]



Özbekistan'daki Taciklerin yoğun olduğu bölgeler.

Diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde olduğu gibi iklimi, yazları sıcak ve kurak kışları soğuk ve karasal iklimdir.



Özbekistan'da etnik dağılımında Özbekler %80, Ruslar %5,5, Tacikler %5’lik orana sahiptir. Nüfusun büyük çoğunluğu Müslüman’dır. Ülkede %3,5 oranında Ortodoks nüfus yaşamaktadır.



Siyasi ve ekonomik yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede hâlen Halk Demokratik Partisi, Liberal Demokrat Partisi, Adalet Sosyal Demokrat Partisi ve Millî Tikleniş Partisi bulunmaktadır. İlk parlamento seçimleri 1994'te yapılmıştır. Yönetim biçimi cumhuriyettir.



Özbekistan Cumhuriyeti AGİT, BM ve diğer uluslararası kuruluşlara üyedir. Özbekistan'da sadece Devlet Televizyon Radyo Şirketi televizyon ve radyo yayını yapar. Bu kanallar Özbekistan, Navo, Bolajon, Taşkent, Kinoteatr, Yoshlar, Medeniyet ve Marifet, Dünya Böyle ve Spor TV kanalları yayın yapar. Şirketin HD ve yerel kanal projeleri vardır. Özbekistan'da 3 adet devlet ve 18 adet özel ve 5 adette yabancı olmak üzere toplam 26 adet banka bulunmaktadır. Ülkenin Artel adlı elektronik markası vardır. Piyasaya sürülmüştür.



İdari birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Özbekistan’ın idari yapılanması

Özbekistan'ın bölgeleri



Taşkent



Buhara

Özbekistan 12 il (viloyat), 1 özerk cumhuriyet (Karakalpakistan Cumhuriyeti) ve 1 bağımsız şehirden (Taşkent) oluşur.



Numara Türkçe Özbekçe Merkez Bölge Nüfusu (2008) Alan (km2)

1 Taşkent Şehri Toshkent Shahri Taşkent 2.192.700 334.3

2 Andican Andijon Andican 2.477.900 4.200

3 Buhara Buxoro Buhara 1.576.800 39.400

4 Fergana Farg'ona Fergana 2.997.400 6.800

5 Cizzak Jizzax Cizzak 1.090.900 20.500

6 Namangan Namangan Namangan 2.196.200 7.900

7 Navoy Navoiy Navoy 834.100 110.800

8 Kaşkaderya Qashqadaryo Karşı 2.537.600 28.400

9 Semerkand Samarqand Semerkand 3.032.000 16.400

10 Sirderya Sirdaryo Gulistan 698.100 5.100

11 Surhanderya Surxondaryo Tirmiz 2.012.600 20.800

12 Taşkent Toshkent Taşkent 2.537.500 15.300

13 Harezm Xorazm Urgenç 1.517.600 6.300

14 Karakalpakistan Cumhuriyeti Qoraqalpog‘iston Respublikasi Nukus 1.612.300 160.000

Önemli Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Namangan

Fergana

Andican

Semerkand

Buhara

Hive

Hokand

Karşı

Ürgenç

Nukus

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tashkent street, Rashidov.jpg



International Business Center. Tashkent city.jpg



Winter in Tashkent.JPG



University of Westminster 15-39.JPG



Hotel Le Grand Plaza.JPG



Tashkent city.jpg



Hi-speed trains Afrosiyab (Uzbekistan).JPG



Tashkent city 5.JPG



Registan square2014.JPG



Uzbekistan 2007 042 Kalta minor Khiva.jpg



Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG



Bukhara - Panorama.jpg



Sacred Heart Cathedral, Tashkent 14-03.JPG

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

^ Svante E. Cornell, "Uzbekistan: A Regional Player in Eurasian Geopolitics?", European Security, vol. 20, no. 2, Summer 2000.

^ Richard Foltz, "The Tajiks of Uzbekistan", Central Asian Survey, 15(2), 213–216 (1996).

^ Karl Cordell, "Ethnicity and Democratisation in the New Europe", Published by Routledge, 1999. Excerpt from pg 201: "Consequently, the number of citizens who regard themselves as Tajiks is difficult to determine. Tajikis within and outside of the republic, Samarkand State University (SamGU) academic and international commentators suggest that there may be between six and seven million Tajiks in Uzbekistan, constituting 30% of the republic's 22 million population, rather than the official figure of 4.7%(Foltz 1996;213; Carlisle 1995:88).

^ Lena Jonson, "Tajikistan in the New Central Asia", Published by I.B.Tauris, 2006. pg 108: "According to official Uzbek statistics there are slightly over 1 million Tajiks in Uzbekistan or about 4% of the population. The unofficial figure is over 6 million Tajiks. They are concentrated in the Sukhandarya, Samarqand and Bukhara regions."

^ "Official population 1 January 2016" (Russian). Stat.uz. 16 March 2015. 12 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.

^ "Hata: {{Web kaynağı}} kullanılırken |başlık= belirtilmedi" (Russian). Uzreport.com. 23 March 2016. 4 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 March 2016.

^ a b c d Uzbekistan reports. International Monetary Fund

^ "2015 Human Development Report". United Nations Development Programme. 2015. 17 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 December 2015.

^ Uzbekistan. Uluslararası Af Örgütü. 1 Mart 2013 tarihinde erişildi.

^ World Report 2012: Uzbekistan. İnsan Hakları İzleme Örgütü. 1 Mart 2013 tarihinde erişildi.

^ 2010 Human Rights Report: Uzbekistan. ABD Dışişleri Bakanlığı. 1 Mart 2013 tarihinde erişildi.

^ Kaynak hatası: Geçersiz etiketi; unpop isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)





Yorumlar














Aktif Ziyaretçi 14
Dün Tekil 1004
Bugün Tekil 59
Toplam Tekil 1968802
IP 54.80.60.91






TURAN-SAM PRINTED ISSN: 1308-8041
TURAN-SAM ONLINE ISSN: 1309-4033
Journal is indexed by:































































6 Rebiü'l-Evvel 1439
Kasım 2017
P
S
Ç
P
C
Ct
P
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30


Türk milletindenim diyen insanlar her şeyden önce ve mutlaka Türkçe konuşmalıdır.
(Mustafa Kemal ATATÜRK)


Ekle Çıkar









Anasayfa - Amaç - Misyon - Vizyon - Faaliyetler - Tüzük - Yönetim - Yasal Uyarı - İletişim

Her Hakkı Saklıdır © 2007 - 2017 TURAN-SAM : TURAN Stratejik Araştırmalar Merkezi
Sayfa 1.883 saniyede oluşturulmuştur.

TURAN-SAM rssTURAN-SAM rss
Google Sitemap

"Bu site en iyi mozilla firefox'ta 1280x960 çözünürlükte görüntülenir."

Turan Portal v1.3 | Tasarım TURAN-SAM , Kodlama Serkan Aygün

Turan Nedir?, Bilimsel Dergiler, En popüler Bilimsel Dergi, Endeksli Bilimsel Dergiler, Saygın Bilimsel Dergi, Türk Dünyasının en popüler ve en saygın Bilimsel Hakemli Dergisi, SSCI, SCI, citation index, Turan, Türk Devletleri, Türk Birligi, Türk Dünyası, Türk Cumhuriyetleri, Türki Cumhuriyetler, Özerk Türkler, Öztürkler, Milliyetçi, Türkçü, Turancı, Turan Askerleri, ALLAH'ın askerleri, Turan Birliği, Panturan, Pantürk, Panturkist, Türk, Dünyası, Stratejik, CSR, SAM, Center for Strategical Researches, Araştırma, Merkezi, Türkiye, Ankara, İstanbul, Azer, Azeri, Azerbaycan, Bakü, Kazakistan, Alma-Ata, Astana, Kırgız, Bişkek, Kırgızistan, Özbekistan, Özbek, Taşkent, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Aşxabad, Aşkabat, Ozbekistan, Kazakhstan, Uzbekistan, North, Cyprus, Kıbrıs, MHP, AKP, CHP, TURKEY, Turancılık, KKTC, Vatan, Ülke, Millet, Bayrak, Milliyet, Cumhuriyet, Respublika, Alparslan Türkeş, Atatürk, Elçibey, Bahçeli, Aytmatov, Bahtiyar Vahabzade, Yusuf Akçura, Zeki Velidi Togan, İsmail Gaspıralı, Gaspırinski, Nihal Atsız, Alptekin, Kürşad, Tarih, Kardeş, Xalq, Halk, Milletçi, Milliyetçi, Yürek, Ürek, Türklük, Beynelxalq, Arbitrli, Elmi, Jurnal, Nüfuzlu